Uchwała Nr ZO/014/25o z dnia 29 stycznia 2025 roku Zespołu Orzekającego w sprawie o sygn.: KER/177/24 B2B

Zespół Orzekający Komisji Etyki Reklamy działającej przy Związku Stowarzyszeń Rada Reklamy w składzie:

 

• Igor Kaleński – członek
• Xawery Konarski – przewodniczący
• Katarzyna Sikorska – członkini

na posiedzeniu w dniu 29 stycznia 2025 roku, po rozpatrzeniu skargi o sygnaturze akt KER/177/24 B2B złożonej przez Rzeczniczkę Praw Dziecka przeciwko Aqua Park Łódź sp. z o.o. z siedzibą w Łodzi w sprawie dotyczącej reklamy wydarzenia w Aquaparku Fala, dokonał oceny stosowanego przekazu reklamowego.

OPINIA – OCENA PRZEKAZU REKLAMOWEGO

Działając w interesie publicznym i w zakresie doświadczeń wyniesionych ze współpracy z organizacjami konsumenckimi, Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a także organizacjami promującymi standardy rynku reklamy w innych krajach, jak i na poziomie międzynarodowym (w tym The European Advertising Standards Alliance EASA) oraz mając na celu ochronę interesów konsumentów, Komisja Etyki Reklamy dokonała analizy przedstawionego przekazu reklamowego pod kątem zgodności z powszechnie przyjętymi zasadami etyki oraz dobrymi praktykami rynkowymi. 

 

W skardze skierowanej do Komisji Etyki Reklamy (dalej także: „KER”) Rzeczniczka Praw Dziecka (dalej: „Skarżąca”) wskazała, że Aqua Park Łódź sp. z o.o. z siedzibą w Łodzi (dalej: „Skarżona”) stosuje reklamę dyskryminującą ze względu na wiek.

 

Skarżąca wskazała, co następuje.

 

Jako Rzeczniczka Praw Dziecka stojąc na straży praw dziecka określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencji o Prawach Dziecka i innych przepisach prawa, z poszanowaniem odpowiedzialności, praw i obowiązków rodziców (art. 1 ust. 2 u.r.p.d.); podejmując, w sposób określony w ustawie z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka, działania mające na celu zapewnienie dziecku pełnego i harmonijnego rozwoju, z poszanowaniem jego godności i podmiotowości (art. 3 ust. 1 u.r.p.d.) oraz podejmując działania zmierzające do ochrony dziecka m.in. przed złym traktowaniem, składam skargę na reklamę Łódzkiego Aquaparku Fala (Aqua Park Sp. z o.o.), w tym plakatu promującego wydarzenie „Dzień bez dzieci”, które to odbyło się dnia 19.10.2024 r. oraz wnoszę o zajęcie stanowiska przez Radę w tej sprawie i stwierdzenie, iż Aqua Park Sp. z o.o. naruszył tym samym przepisy prawa odnoszące się do zakazu dyskryminacji z uwagi na wiek konsumentów.

(…)

W sprawie będącej podstawą niniejszej skargi stan faktyczny przedstawia się następująco:

Aqua Park Łódź Sp. z o.o. zamieścił na portalu społecznościowym Facebook ogłoszenie zatytułowane – Fala tylko dla dorosłych – Dzień na basenie bez chlapania, dziecięcych pisków i kolejek na zjeżdżalnie? Tak! W sobotę, 19 października w Aquaparku Fala mogą się bawić wyłącznie osoby pełnoletnie.” Do wydarzenia sporządzono również plakat promujący „dzień dla osób dorosłych”, który przedstawiał przekreślone płaczące dziecko w czerwonym okręgu przypominającym znak zakazu (znany z kodeksu ruchu drogowego) oraz hasła „Dzieciom wstęp wzbroniony” i „Fala tylko dla dorosłych”, co miało zachęcić dorosłych do odwiedzenia basenu. Jednocześnie podkreślić należy, iż władze miasta Łodzi posiadają 100 % kapitału ww. spółce, tym samym obiekt stanowi własność publiczną nie prywatną.

W reakcji na powyższe, dnia 09.10.2024 r. Rzeczniczka Praw Dziecka wystąpiła do władz Miasta Łodzi o zbadanie występowania zjawiska dyskryminacji dzieci na terenie miasta Łodzi oraz do Prezesa Aqua Park Sp. z o.o. o usunięcie plakatu promującego wydarzenie oraz przekazanie stanowiska w zakresie sposobu promocji wydarzenia w kontekście dóbr małoletnich – także będących przecież klientami Aqua Parku Fala w Łodzi. Oferty wykluczające dzieci nie służą dobru ogółu, jakim jest budowanie społeczeństwa obywatelskiego opartego na szacunku dla praw wszystkich, niezależnie od wieku, płci, wyznania, niepełnosprawności, orientacji i bliskiej Rzeczniczce Praw Dziecka idei partycypacji młodych ludzi w życiu społecznym, obywatelskim.

Podkreślić przy tym należy, iż w art. 16b ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji sformułowano wymóg, aby przekazy handlowe nie zawierały treści dyskryminujących ze względu na rasę, płeć, narodowość, pochodzenie etniczne, wyznanie lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek czy orientację seksualną. Zakaz wyrażony ww. przepisie stanowi wyraz realizacji wyrażonej w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji zasadzie równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. W ustaleniu znaczenia pojęcia dyskryminacji należy odwołać się do treści art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z 3.12.2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Należy uznać, że zakaz z art. 16b ust. 3 pkt 2 odnosi się zarówno do dyskryminacji bezpośredniej, jak i pośredniej, przy tym katalog przyczyn dyskryminacji (rasa, płeć, narodowość, pochodzenie etniczne, wyznanie lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek czy orientacja seksualna) jest zamknięty. Przekaz handlowy zawierający treści dyskryminujące, stanowiący naruszenie komentowanego zakazu, może polegać na przypisywaniu cech negatywnych określonej grupie, w niniejszej sprawie dzieciom. Nie można wykluczyć, że naruszającym zakaz dyskryminacji będzie przekaz utrwalający i odwołujący się do negatywnych stereotypów dotyczących określonych grup – w niniejszej sprawie – tam gdzie na basenie są dzieci są piski, chlapanie i duże kolejki, a rozpłakane dziecko na plakacie ma jeszcze ten przekaz potwierdzić i utrwalić.

Używanie języka wykluczającego dzieci z przestrzeni publicznej, życia społecznego w demokratycznym państwie prawa nie może mieć miejsca. Należy natomiast eliminować z dyskursu publicznego i języka określeń oraz środków wyrazu, które w konsekwencji uruchamiają negatywne odczucia względem najmłodszych. Działania takie prowadzą do negatywnego postrzegania udziału małoletnich w życiu publicznym i społecznym. Co więcej wykluczenie danej grupy osób tylko dlatego, że nie spełnia ustalonego odgórnie przez przedsiębiorcę, w tym przypadku spółkę miejską – kryterium wieku, rodzi obawy związane z nierównym ich traktowaniem.

W odpowiedzi na wezwanie KER do wskazania naruszonych postanowień Kodeksu Etyki Reklamy Skarżąca wskazała:

 

Art. 4

Reklamy nie mogą zawierać treści dyskryminujących, w szczególności ze względu na rasę, przekonania

religijne, płeć lub narodowość.

 

Art. 2 Karty Ochrony Dzieci w Reklamie

Sygnatariusze Karty mają świadomość, że przekaz reklamowy może dostarczać dzieciom nowej wiedzy

i umiejętności, pozytywnych wartości oraz przekonań o świecie i ludziach, ale może także nieść ze sobą

pewne zagrożenia, zwłaszcza że:

(…)

– posługiwanie się wizerunkiem dziecka jako sposobem wzmacniania skuteczności reklamy może podnosić prawdopodobieństwo narażenia dziecięcych odbiorców reklam na zagrożenia płynące zarówno z przekazów kierowanych bezpośrednio do nich, jak i z reklam wykorzystujących wizerunek dzieci, choć kierowanych do dorosłych

(…)

 

Art. 5. Karty Ochrony Dzieci w Reklamie

Sygnatariusze Karty pozostając w zgodności z zapisami art. 16 b ust 2-5 zgodnie, z którymi zakazane jest nadawanie przekazów handlowych (…)

Deklarują, że reklamy, których odbiorcami ze względu na treść, formę, kanał komunikacji i sposób ich prezentowania, są dzieci nie będą zawierać w szczególności:

(…)

9) treści dyskryminujących, w szczególności ze względu na rasę, płeć, narodowość, przekonania

religijne lub niepełnosprawność,

(…)

11) promowania negatywnych wzorców zachowań powszechnie nieakceptowalnych,

(…)

 

Art. 6. Karty Ochrony Dzieci w Reklamie

Sygnatariusze Kodeksu zobowiązują się przestrzegać na wszystkich etapach tworzenia i rozpowszechniania przekazów reklamowych następujących zasad:

(…)

3) wizerunek dziecka w reklamie nie może być traktowany instrumentalnie do zachwalania produktów i sugerowania innym dzieciom bądź rodzicom ich zakupu.

 

Obecna na posiedzeniu w dniu 29 stycznia 2025 roku przedstawicielka Skarżącej poparła przedstawione stanowisko.

 

Skarżona nie przedstawiła stanowiska w sprawie i nie wzięła udziału w posiedzeniu w dniu 29 stycznia 2025 roku. W obliczu nieustosunkowania się Skarżonej do treści skargi oraz braku wzięcia udziału w postępowaniu Zespół Orzekający podjął uchwałę w formie opinii oceniającej skarżony przekaz na podstawie ogólnie przyjętych norm etycznych na podstawie art. 34 Regulaminu Rozpatrywania Skarg.

 

Z przekazanego przez Skarżącą materiału dowodowego (post zamieszczony na portalu społecznościowym Facebook) wynika, że Skarżona promowała organizowane przez siebie wydarzenie na swoim profilu na Facebooku (wpis z dnia 7 października 2024 roku).

 

Na banerze zamieszczonym na Facebooku znajdował się duży napis „FALA TYLKO DLA DOROSŁYCH” oraz symbol zakazu z przekreślonym zdjęciem płaczącego dziecka i podpisem „Dzieciom wstęp wzbroniony”. Wydarzenie miało odbyć się w sobotę, 19 października 2024 r., w godzinach 9:00-22:00. W dolnej części reklamy znajdował się napis: „DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ: AQUAPARK.LODZ.PL”.

 

Na stronie internetowej Skarżonej www.aquapark.lodz.pl nagłówek artykułu z dnia 7 października 2024 roku brzmiał: „Dzień na basenie bez chlapania, dziecięcych pisków i kolejek na zjeżdżalnie? Tak! W sobotę, 19 października w Aquaparku Fala mogą się bawić wyłącznie osoby pełnoletnie.”.

 

Zespół Orzekający uznał, iż skarżony przekaz narusza ogólnie przyjęte normy etyczne.

 

W ocenie Zespołu Orzekającego (dalej także: „ZO”) skarżona reklama zawiera treści dyskryminujące ze względu na wiek. Wydarzenie promowane przez Skarżoną w sposób nieuzasadniony ogranicza dostęp dzieci do przestrzeni publicznej, co może stanowić naruszenie ich podstawowych uprawnień, w tym przywileju równego dostępu do usług rekreacyjnych. Nie bez znaczenia jest fakt, że wydarzenie miało miejsce w sobotę, czyli w czasie, który dla wielu rodzin jest jedyną okazją do wspólnego spędzania czasu. Ogranicza to możliwość korzystania z miejskiej infrastruktury przez rodziny z dziećmi w dogodnym dla nich terminie.

 

Nadto, użycie charakterystycznej symboliki (przekreślony wizerunek płaczącego dziecka) oraz jednoznacznych sformułowań („Dzieciom wstęp wzbroniony”) wzbudza negatywne emocje względem dzieci, godzi w ich godność i może przyczyniać się do społecznej marginalizacji. Forma reklamy przedstawiająca w negatywnym świetle dzieci oraz eksponująca ich wykluczenie prowadzi do normalizacji postaw umniejszających szacunkowi względem najmłodszych, a także ich rodziców i opiekunów. Naruszającym zakaz dyskryminacji jest, zdaniem ZO, przekaz pejoratywnie generalizujący, a więc utrwalający i odwołujący się do negatywnych stereotypów dotyczących określonych grup. W niniejszej sprawie – tam gdzie na basenie są dzieci, mają być także „piski, chlapanie i duże kolejki”, a rozpłakane dziecko na plakacie ma ten przekaz potwierdzić i utrwalić. Mając to na względzie, przekaz pozostaje niezgodny z dobrymi obyczajami w zakresie wskazanym powyżej.

 

Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę na fakt, że reklamodawcą w niniejszej sprawie jest spółka miejska. W ocenie tut. ZO tym bardziej nieodpowiednie jest dopuszczenie się wskazanej praktyki przez podmiot odpowiedzialny m.in. za świadczenie usług użyteczności publicznej. Podmiot taki powinien realizować swoje działania, mając na celu interes ogólny i dobro społeczne. Nie może także ujść uwadze, że Polska i Europa mierzą się ze skutkami niżu demograficznego. Działania wykluczające dzieci i wzbudzające niechęć do najmłodszych nie wspierają przeciwdziałaniu temu zjawisku. ZO zachęca Skarżoną do uwzględniania ww. aspektów w swoich działaniach.

 

Należy podkreślić, że ocena reklamy pod względem zgodności z prawem leży poza zakresem kognicji KER. Postępowanie przed KER może toczyć się niezależnie od postępowań przed sądami powszechnymi, sądami polubownymi, sądami arbitrażowymi i organami administracji publicznej lub innymi podmiotami.

 

Zaznaczyć także należy, że ocena reklamy dokonywana jest ad casum, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy, w zakresie wskazanym w skardze i nie odnosi się do całokształtu działalności strony skarżonej.

 

W związku z powyższym, mając na uwadze treść skargi, Zespół Orzekający ocenił przedmiotową reklamę jak w osnowie. 

 

Mając na względzie wagę stwierdzonego naruszenia ZO zwraca się do Skarżonej z prośbą o zaprzestanie rozpowszechniania reklamy w najbliższym możliwym terminie, który nie powinien przekroczyć 3 dni od momentu doręczenia niniejszej uchwały.

 

W razie jakichkolwiek dodatkowych pytań prosimy o kierowanie ich do Związku Stowarzyszeń Rada Reklamy w sposób wskazany na naszej stronie internetowej www.radareklamy.pl. Postaramy się udzielić wszelkich możliwych informacji oraz porad mogących zagwarantować najwyższe standardy etyczne oraz przestrzeganie dobrych praktyk rynkowych na rynku reklamowym w Polsce. 

_{Zdania odrębne}

_Brak.

 

Zgodnie z pkt 58 w zw. z pkt 34 Regulaminu Rozpatrywania Skarg Skarżący może odwoływać się od Uchwały Zespołu Orzekającego w terminie dziesięciu dni od doręczenia Uchwały. Podstawę odwołania mogą stanowić wyłącznie nowe fakty i dowody nieznane Zespołowi Orzekającemu w dacie podjęcia Uchwały, od której Strona wnosi odwołanie.